Jaap Verhagen: De kracht van het speelse brein
Spelen is leren, altijd en overal. Als kind hebben we nog heel veel tijd om te spelen maar gaandeweg wordt het spelen vervangen door activiteiten die allemaal volgens regels gedaan moeten worden. En dat terwijl spelen en vrij denken zoveel positiefs oplevert.
Jaap Verhagen is jarenlang docent bewegingsonderwijs geweest en in zijn werk combineert hij nog steeds het spelen en lesgeven. Jaap heeft zich verdiept in het concept spelen en heeft daar zelfs een boek over geschreven: ‘de kracht van de speelse geest’. Het leuke is dat dit boek vooral over volwassenen gaat. Spelen staat namelijk voor plezier en werken zonder vaststaande spelregels. Een wereld zonder spelregels zou een chaos zijn en spelregels geven ons houvast, duidelijkheid en veiligheid, maar het feit dat spelregels oprekbaar zijn en niet altijd helemaal gevolgd hoeven te worden geeft het speelveld van het leven meer nuance en autonomie. Dat vermogen om tijdloos en onbevangen te spelen zou elke volwassenen moeten koesteren en moeten omarmen.
Spelen zou een centrale plaats in ons dagelijks leven moeten innemen. Maar wat is spelen? Wat zijn de tussen-ruimtes? Wat speelt wel en wat niet? Hoe definieer je spelen (en spel)? En wat kun je doen om de kracht van een speelse geest te vinden? Spel is een deel van het leven, dat je maar beter serieus kunt nemen, maar ook weer niet te serieus, want dan is er geen lol meer aan.
De creativiteit van het vrije spel past prima bij de creativiteit van het beelddenken. Beelddenkers zijn meesters in vrij spelen en regels toepassen zoals zij vinden dat het best passend is en dat is meestal niet volgens de vooraf vastgestelde spelregels.
Wil je meer weten over hoe spelen jouw leven positief kan beïnvloeden? Lees dan het boek van Jaap: “de kracht van een speelse geest”.
Wil je meer weten over beelddenkers: kijk dan eens op Het Beelddenkende Brein
De invloed van spel op het leerproces
Leren gaat voor een groot deel via spel. Samen spelen is een van de dingen waar een school in voorziet dat ouders hun kind minder gemakkelijk kunnen bieden in de thuissetting. Spelen is namelijk het meest leerzaam als je speelt met gelijkwaardige speelkameraadjes zodat je samen kunt ontdekken en verwonderen. Daarbij is de gelijke ontwikkelingsfase het meest bepalend maar ook gender en leeftijd zijn factoren die van invloed kunnen zijn op de gelijkwaardigheid.
Tijdens het spel leert een kind heel veel basisvaardigheden zoals anticiperen op wat een ander doet, gedrag aanpassen zodat de ander wil blijven spelen, reageren op het gedrag van ander kinderen en omgaan met verassingen. Daarnaast is er het element blijdschap en plezier dat spel met zich meebrengt en wat het brein open laat staan om nieuwe dingen te leren. Door de ontspanning is het brein volledig in staat om nieuwe verbindingen te maken en te begrijpen. Daarbij doet het zowel aanspraak op bestaande kennis en vaardigheden als de fantasie en fantasie leidt weer tot oplossingsgericht denken. Winnen en verliezen is een belangrijk onderdeel van veel spelletjes en iets wat een kind echt moet leren. Het moet leren winnen, winst beheerst te vieren, maar het moet ook leren incasseren en begrijpen dat fouten maken erbij hoort. En verliezen hoeft niet altijd te betekenen dat de ander beter is of geen fouten gemaakt heeft, verliezen kan ook gewoon een kwestie van pech hebben zijn. Zeker voor hoogbegaafde kinderen speelt dit een belangrijke rol in hun perceptie van spel. Omdat zij juist wel in staat zijn om het spel naar hun hand te zetten en de factor geluk vaak te omzeilen leren zij minder goed om tegen hun verlies te kunnen en verliezen is een vaardigheid die wij in het leven hard nodig hebben. Spelletjes zijn ook een hele goede manier om reken en leesvaardigheden aan te scherpen te oefenen op een manier die niet als leren ervaren wordt maar juist de noodzaak van het leren urgent maakt.
Hoogbegaafde kinderen missen vaak de verbinding met andere kinderen om tot goed spel te komen. Voor goed spel is er verbinding nodig die ontstaat uit gelijkwaardigheid, veiligheid en gelijke kansen. Hierbij spelen het zelfbeeld en het zelfvertrouwen een grote rol. Spel is namelijk een hele fijne plek om je zelfbeeld te verfijnen. Door samen te spelen en samen te overleggen zie je jezelf als het ware door de ogen van je medespelers. Als ze het niet met je eens zijn zullen zij dat zeggen en door samen te overleggen ontstaat een compromis. Dit compromis verteld jou waar je staat in het grote geheel van de groep. Gaan ze met jou mee of zit je er volkomen naast? Dat zegt iets over jou en het kan je zelfvertrouwen geven als je voldoende gehoord wordt.
