Bore-out en Burn-out

Beelddenkers, en zeker beelddenkers met een hoge intelligentie zijn gevoelig voor een Burn-out en/of een bore out. Een burn-out komt vaker voor bij beelddenkers met een gemiddeld tot hogere intelligentie, een Bore-out komt vaker voor bij hoogbegaafde beelddenkers.

Burn-out

De oorzaak van een burn-out ligt meestal in een overprikkeling van het brein. Door de hoge gevoeligheid van beelddenkers en de andere behoeftes die daarmee samenhangen raakt het brein overbelast totdat het niet meer gaat. Een Burn-out is vaak wel van te voren te herkennen maar zet ineens door. Ineens kan het brein niet meer doen wat het daarvoor nog wel kon. Een brein dat eenmaal in een burn-out geraakt is komt daar gemakkelijk nogmaals in. Onze snelle maatschappij en de verwachtingen en eisen die gesteld zijn passen vaak niet bij de beelddenkmanier van informatie verwerken. Op school begint dat met het leren via automatiseren waarbij het brein stelselmatig te weinig informatie krijgt waardoor het een laag zelfbeeld opbouwt. Een laag zelfbeeld geeft weinig energie om de uitdagingen die het onderwijs met zich meebrengt het hoofd te bieden. De motivatie om je in te zetten om iets te leren neemt daarbij af. De volgende lesstof wordt daardoor met minder enthousiasme verwerkt waardoor de achterstand en het gebrek aan informatie om de lesstof te gaan begrijpen steeds verder oploopt. Het brein moet steeds meer moeite doen om aan te haken en krijgt steeds meer teleurstellingen te verwerken. Deze emoties zorgen voor een overprikkeld brein. Emoties kosten heel veel energie waardoor het brein te weinig energie overhoudt voor het actieve denkproces dat nodig is om de nieuwe lesstof te gaan begrijpen. Uiteindelijk slaat de balans door en raakt het brein uitgeput.

Op de werkvloer gebeurt ongeveer hetzelfde. Het aanpassen aan de protocollen, de verwachtingen van collega’s de tijdsdruk waar taaldenkers meesta prima mee om kunnen gaan, de deadlines en het niet goed kunnen communiceren met collega’s zorgen voor een continue aanpassen aan de omgeving. Voor hoogbegaafden komt daar de intense verwerking van alle prikkels uit de omgeving nog bij. Dat geldt ook voor jonge kinderen maar voor volwassenen is deze intense gevoeligheid vaak verder ontwikkeld en kan het brein het minder goed verwerken.

Zowel kinderen en volwassenen gaan daarbij vaak over hun eigen grenzen heen. Het lichaam geeft vanzelf aan dat het te veel wordt maar de omstandigheden laten het meestal niet toe om hier ook gehoor aan te geven. De werktijden staan vast en ook de schooldagen kunnen meestal niet ingekort worden. Het gaat maar door en door. Een beelddenkbrein heeft regelmatig even tijd nodig om alle nieuwe informatie te verwerken. Als je over je grenzen gaan heeft je brein zelfs extra tijd nodig om die informatie te verwerken. Als die tijd regelmatig niet genomen wordt gaat de rek er uiteindelijk uit.

Symptomen van een burn-out

Een Burn-out uit zich vaak in een enorme vermoeidheid die niet over gaat en je aan bed kluistert. De was doen lijkt al teveel moeite. naast een lichamelijke vermoeidheid ervaar je ook een geestelijke vermoeidheid en kun je je nergens op concentreren. Dingen die je normaal gesproken prima kunt onthouden blijven nu niet hangen. Je boodschappenlijstje maar ook de manier waarop je wiskundesommen uit moet rekenen. Wat de ene dag nog prima gaat is de volgende dag helemaal verdwenen. Je emoties gaan alle kanten op en je bent ontzettend prikkelbaar, je huilt snel en je bent de hele dag aan het piekeren. Ondanks de grote vermoeidheid slaap je slecht. Het piekeren houdt je uit de slaap, je voelt je opgejaagd en onrustig en kan met je gevoel geen kant op. Drukte en lawaai zijn je teveel, je wilt rust, rust en nog eens rust maar je brein wil maar niet slapen.

Hoe kom je uit een Burn-out

Uit een Burn-out komen is voor iedereen anders. Je brein moet eerst helemaal tot rust komen. Laat je lekker verzorgen (als je iemand hebt die voor jou kan zorgen) en doe alleen dingen die je leuk vindt. In het begin is zelfs dat teveel maar dat is wel de eerste stap naar herstel. Alles wat op werk of school lijkt moet wegblijven. Doe alleen het hoognodige. Zorg dat je (goed) te eten hebt, dat je zoveel mogelijk rust neemt en dat je zorgdraagt voor je persoonlijke hygiëne. Bed, bad en brood. Meer heb je nu even niet nodig. Ga ondertussen, als je brein daaraan toe is, op zoek naar de daadwerkelijke oorzaak van je Burn-out. Is het een speciale omstandigheid of een structurele mismatch met je omgeving. Voor kinderen die op school een overbelasting ervaren is het begrijpen hoe het brein leert een goede eerste stap naar herstel en weer naar school gaan. Gewoon weer terug het systeem in gaat niet werken, eerst zal er een aanpassing moeten komen in het lesaanbod en in de kennis van leerproces van het beelddenken. Voor volwassenen moet de werksituatie bekeken worden. Passen de taken wel bij jouw persoonlijkheidsprofiel en jouw vaardigheden? Hoe gaat de communicatie met collega’s? Heb je wel de juiste baan of ben je aan het voldoen aan verwachtingen van anderen?

Schrijf al deze mogelijke oorzaken op en praat erover met anderen. Ga samen uitpluizen wat wel en wat niet past. Maak desnoods een wensenlijstje hoe het wel zou gaan lukken. Het is heel helpend als je een omgeving hebt die begrijpt dat jij even niet beschikbaar bent en die een aantal taken van jou over kan nemen. Eten koken bijvoorbeeld, of voor de kinderen zorgen. Al worden ze maar uit school gehaald door de buurvrouw. Of je stuurt ze tijdelijk uit logeren. Jongeren kunnen begrip zoeken via internet. Online is er altijd wel iemand wakker die met dezelfde problemen dealt, of gedeald heeft, als waar jij nu inzit. Naar je ouders wil je nu even niet luisteren dus is die online gemeenschap super belangrijk voor herkenning en erkenning.

Bore-out

Een bore-out is minder bekend dan een burn-out en komt ook minder vaak voor. Eigenlijk komt een bore-out alleen voor bij hoogbegaafden met een IQ hoger dan 130, vaker nog bij een IQ van 145 en hoger en bijna alleen bij beelddenkers. Ook mensen met ADHD zijn er gevoeliger voor. Een bore-out komt niet vanuit overprikkeling maar juist vanuit onderprikkeling van het brein. Een hoogbegaafd brein heeft een noodzaak tot creëren, uitdaging en autonomie. Daarnaast hebben ze een heel snel denkproces, dat letterlijk denkt en dat continue, bij alles wat het hoort, heel veel verschillende associaties maakt en oplossingen ziet. Deze oplossingen vormen zich in het hoofd en zijn moeilijk te verwoorden. Ook de weg die het denkproces genomen heeft is niet te verwoorden maar de omgeving wil graag tekst en uitleg voordat het iets met die ideeën kan doen. Hoogbegaafden moeten zich de hele dag door aanpassen aan het denkniveau van de mensen om hen heen en missen daardoor de kans op sparren op niveau. Sparren en brainstormen op niveau is belangrijk omdat da nieuwe gedachtenpaden gevormd kunnen worden die nog verder gaan dan hun eigen associaties met aanvullende informatie waardoor er weer uitdaging ontstaat. Uitdagingen waar verder over nagedacht en mee geassocieerd kan worden en die hun eigen kennis aanvullen. Hoogbegaafden hebben een ontzettende leerhonger naar nieuwe informatie. Ook hebben ze een ontzettende leefhonger. Ze willen de wereld om hen heen doorgronden en zo goed en werkbaar mogelijk maken. Zij zien heel snel waar de pijnpunten zitten van de verschillende maatschappelijke en werkomgeving gerelateerde systemen en willen daar iets aan doen. Vaak wordt dat niet gewaardeerd omdat dat niet hun functie is en het altijd al zo gegaan is. Of het nu in een klaslokaal of of de werkvloer is, als je de hiaten in de systemen waarin jij moet functioneren ziet kun je ze niet meer niet zien en blijft het knagen, net zolang tot je er iets aan gedaan hebt en het zo effectief mogelijk functioneert. Daarbij hebben ze wel zicht op de mogelijkheden en de behoeftes van andere mensen en houden overal rekening mee. Voor veel collega’s of leerkrachten is dit veel te veel en niet werkbaar. Als ze niet krijgen wat ze nodig hebben staan ze op een hongerdieet en dat geeft onderprikkeling van het brein. Als dit te lang duurt raakt het brein uitgeput van het aanpassen en raakt in een Bore-out.

Naast het zien van wat er allemaal mis gaat is ook het tempo van de medemens veel te traag waardoor ze altijd in de wachtstand moeten. ze moeten zich steeds verantwoorden waarom zij zo snel gaan en hoe ze aan hun antwoorden/ oplossingen gekomen zijn. Dat zorgt ervoor dat ze niet lekker in de flow komen en het gevoel hebben dat ze nooit hun volle potentie kunnen inzetten.

Symptomen van een Bore-out

Een bore-out uit zich vaak in een gebrek aan interesse, uitgeblust zijn, geen energie meer kunnen opbrengen om naar de les of naar je werk te komen. Kinderen worden vaak bestempeld als lui, of ongeïnteresseerd en krijgen vervolgens helemaal geen uitdaging meer omdat ze ‘toch niet laten zien dat ze het kunnen’. Ook het gevoel stompt af om maar niet meer te hoeven voelen wat er allemaal zou kunnen en wat je allemaal mist. Zolang jij niet bij machte bent om iets aan de situatie te doen voelt het alleen maar als falen en die negatieve emotie is niet fijn, die kun je beter niet voelen. Ze raken eigenlijk in een constante staat van stress waarbij het denkbrein uitgeschakeld wordt. Dit uitschakelen van het denkbrein is een verademing voor de omgeving omdat die eindelijk het denkniveau acceptabel vinden waardoor het vaak niet eens opgemerkt wordt dat iemand in een bore-out zit. Zo kun je heel lang functioneren…. Als de Bore-out echt toeslaat gaat je brein nog verder in de verdediging en krijgt een verstoord slaapritme, vermoeidheid, lichamelijke klachten zoals verlammingsverschijnselen of migraine en minder eetlust. Deze symptomen lijken op een burn-out en worden ook vaak zo behandeld met een nog diepere Bore-out tot gevolg.

Hoe kom je uit een Bore-out.

Een Bore-out los je niet op door meer rust maar juist door uitdaging. Ga aan het werk op niveau in een omgeving die stimulerend is en aanspraak maakt op jouw autonomie, creatieve, creërende denkproces. Waar je gewoon op je eigen tempo meters kunt maken aan iets wat voor jou van waarde is. Psycho-educatie daarnaast is een must. Begrijp hoe jouw brein werkt, hoe je dominantie- en persoonlijkheidsprofiel eruitziet en dus waar jouw talenten en vaardigheden zitten. Veel hoogbegaafden weten niet dat ze hoogbegaafd zijn. Niet weten dat je hoogbegaafd bent is een misser die gemakkelijk ontstaat in het huidige onderwijssysteem en dat uit het verleden ook. Vooral hoogbegaafde meisjes vallen niet zo op waardoor hun potentie gemist werd en ze er vaak pas op latere leeftijd achterbomen dat ze veel meer in hun mars hebben dan de buitenwereld altijd aangenomen heeft. Een bijkomend effect daarvan is dat het brein ineens inzicht krijgt in welke kansen het heeft laten liggen. Ga dus studeren, kies er een vak bij, ga op zoek naar werk waar jouw talent wel uit de verf komt. Dat betekent over het algemeen dat je de vrije hand moet hebben voor jouw stukje van het arbeidsproces. Zorg dat je op gezette tijden op niveau kunt brainstormen dat jouw ideeën op waarde geschat worden en dat je niet altijd alles helemaal hoeft uit te kauwen. Geen bed, bad en brood maar aan de bak.

Het verhaal van Dirk

Dirk was 16 toen hij in een echte Bore-out terecht kwam. Dirk is hoogbegaafd en heeft autisme. daardoor heeft hij zwak ontwikkelde executieve functies waardoor hij in groep 6 naar speciaal onderwijs is overgestapt. Door zijn mismatch met de andere leerlingen waren zijn sociale vaardigheden laag waardoor hij zich heeft afgesloten van zijn gevoel. Hij zag precies wat er mis was en kon daar niets aan veranderen. Hij heeft zich daardoor altijd dom gevoeld. Sociaal presteren koste zoveel energie dat hij geen energie overhad voor het leren waardoor de reken- en leesvaardigheid onder druk kwam te staan. Hij kon niet laten zien wat erin zat. Na de lagere school is hij naar speciaal voortgezet praktijkonderwijs afgestroomd met als uitgangspunt een plek op de arbeidsmarkt zonder diploma. Op zijn 16e zat hij in de derde klas van het praktijkonderwijs en had alleen Nederlands, Engels en biologie als vakken. Het was een jongen die graag sprak, heel snel praatte en heel veel verschillende interesses had. Hij miste echter de sociale vaardigheid om een wederkerig gesprek aan te gaan. Daarnaast sprak hij langzaam waardoor het best een inspanning was om naar zijn verhaal te luisteren terwijl hij juist zo veel te vertellen had.

Nadat we zijn persoonlijkheidsprofiel in kaart gebracht hadden bleek dat hij juist heel hoogbegaafd was en dat hij totaal niet gezien werd op school. dat inzicht, en het inzicht hoe zijn brein werkt deed hem ontwaken uit zijn sluimer. Het wakkerde zijn motivatie aan, hij zag weer uitdaging. Op school is er gelijk een vak via IVIO aangeschaft: wiskunde. Dat bleek nog een hele uitdaging omdat hij geen ervaring had met leren en nu zelf aan de slag moest met minimale begeleiding. Door hem mee te nemen in het denkproces hoe je moet leren, nieuwsgierig zijn, uitpluizen hoe het zit en dan kijken hoe je het toe kunt passen, kreeg hij er lol in en al snel wilde hij meer. Toen trok school aan de handrem: ‘We mogen hem niet overbelasten’. Waarschijnlijk zat er ook een kostenplaatje aan vast en ze hadden het idee dat hij het nu wel leuk vond maar dat hij dat niet ging volhouden. Na drie maanden ging het echter nog steeds goed en zijn er nog twee valken bijgekomen. In anderhalf jaar heeft hij 1,2 en 3 havo afgemaakt zodat hij daarna naar het reguliere VAVO traject kon om zijn HAVO-diploma te gaan halen. Hij heeft de tijd op de praktijkschool niet uitgezeten maar is naar alternatief onderwijs gegaan waar hij samen met andere hoogbegaafden kon werken aan zijn leerskills en waar hij begeleiding kreeg in zijn autisme en executieve vaardigheden. De Bore-out is allang verleden tijd. Bij een van de gesprekken op school waarbij hij vroeg om meer vakken heeft hij wel voor elkaar gekregen dat hij excuses kreeg van het onderwijssysteem. Hij vond dat zelf heel belangrijk omdat hij wilde dat kinderen na hem niet ook hoefde mee te maken wat hij had meegemaakt. Of die boodschap toen is doorgekomen weet ik niet maar ik hoop dat die via deze weg alsnog ervoor gaat zorgen dat er beter gekeken wordt naar de potentie van een kind.

Betsie

Betsie is een vrouw van 63 die 10 jaar weet dat ze hoogbegaafd is. Zij heeft de huishoudschool gedaan en altijd voor haar zieke moeder gezorgd. Nu haar moeder er niet meer is wil ze meer voor haarzelf gaan doen en wilde zich verdiepen in wiskunde en natuurkunde. Alleen heeft ze als beelddenker geen getalbegrip ontwikkeld waardoor ze van nul moest beginnen. In twee uur tijd heb ik het beelddenken en het getalsysteem uitgelegd. Dat was voldoende voor haar om weer zin in het leven te krijgen en ergens haar tanden in te zetten. Ze hoefde niets te doen met de natuurkunde maar wilde het gewoon kunnen leren omdat het haar interesseerde. Ze was vooral bedroefd om het feit dat ze in haar leven zoveel gemiste kansen heeft gehad en dat nooit iemand erkent heeft dat ze meer kon dan het huishouden. Wie weet wat zij voor de mensheid had kunnen betekenen.