Mindset

Vaste mindset en groeimindset

Een mindset is een manier van denken die bepalend is voor hoe je denkt over leren, je vaardigheden en hoe je reageert op situaties en gebeurtenissen in het dagelijks leven. Mindset gaat niet alleen over hoogbegaafde mensen, maar eigenlijk over alle kinderen en volwassenen. Bij hoogbegaafde kinderen kan een verkeerde mindset echter sneller ontwikkelen en dit is van groot belang voor het verloop van de schoolcarrière. Doordat hoogbegaafde kinderen altijd alles op de automatische piloot vanzelf beter deden dan er van hen verwacht werd, hebben ze onbewust de bevestiging gekregen dat zij alles gewoon vanzelf kunnen. Natuurlijk is dat niet waar. Er komt een moment dat alles niet meer vanzelf gaat en dat andere kinderen zelfs beter zijn in bepaalde dingen. Dat is even een tegenvaller en dan is het lastig om daarmee om te gaan. Als je nooit fouten hebt gemaakt, is het lastig om toe te geven dat jou dat ook kan overkomen. Dit is de basis voor de vaste mindset.

Vaste mindset

Een vaste mindset gaat uit van vaststaande feiten. Jouw intelligentie is een gegeven en dit verandert niet. Als hoogbegaafd kind laat je vooral zien dat jij goed bent en dat je daar weinig moeite voor hoeft te doen. Jij kunt gewoon goed leren, dus moet alles vanzelf wel goed gaan. Je blijft lekker in je vertrouwde comfortzone van de sommen die je kent. Een uitdaging aangaan, sommen proberen waarvan jij ziet dat ze moeilijk zijn en die misschien niet lukken, is een hele stap. Waarom zou je dat doen als andere kinderen die sommen ook niet hoeven te maken? Zeker als je er ook nog een cijfer voor gaat krijgen, kun je wel eens gezichtsverlies lijden, want je hebt altijd beweerd dat jij alles vanzelf kunt, dat jij geen fouten maakt. Geen slimme zet dus, die moeilijke sommen.
Er zijn grote overeenkomsten tussen een vaste mindset en perfectionisme en faalangst, die van nature al rijkelijk aanwezig zijn. Bij beelddenkers in het algemeen en bij hoogbegaafde kinderen in het bijzonder.
De uitdagende leerstof wordt -vanuit een vaste mindset gezien –, potentieel gevaarlijk terrein, waarbij je continu op je hoede moet zijn voor gezichtsverlies. Oordelen en veroordeeld worden liggen hier op de loer, en als je erbij wilt blijven horen, dan zorg je ervoor dat de kans dat je door de mand valt zo klein mogelijk is. Voor velen is de gedachte hieraan al genoeg om in paniek te raken, een toestand waarin je (brein) aanzienlijk minder openstaat voor leren en waarin je voornamelijk bezig bent om jezelf staande te houden. Een hoogbegaafd brein kan heel goed lichaamstaal lezen en heeft een intuïtief denkproces waarbij gevoel altijd meegenomen wordt. Een groot deel van de hoogbegaafden heeft ook een hoog EQ waardoor ook het gevoel van andere mensen overgenomen wordt. Het rechtvaardigheidsgevoel wordt daardoor aangewakkerd waardoor ze ook sneller vinden dat ze onjuist bejegend worden. Dat hun brein veel meer informatie nodig heeft dan dat er op school geleverd wordt, en liefst in een andere volgorde, nemen ze niet mee in hun beredenering, of eigenlijk gevoel. Ze weten niet anders.

Groeimindset

Een groeimindset gaat uit van het feit dat hersenen spieren zijn die getraind kunnen en moeten worden om iets te leren. Hoe slim je ook bent, je weet niet alles vanzelf en zult er moeite voor moeten doen. Sterker nog, hoe meer moeite je doet, des te beter je jezelf kunt ontwikkelen. Met deze mindset worden die moeilijke sommen een kans om jezelf te verbeteren en iets nieuws te leren. Dat je daarbij fouten maakt, hoort erbij en is juist het middel om jezelf nóg meer te verbeteren. Een intelligent brein blijft niet intelligent als het niets te doen krijgt. Ook bij HBK moeten de hersenen in beweging gehouden worden, omdat ze anders onherroepelijk te weinig nieuwe verbindingen maken en stil blijven staan in hun ontwikkeling. Van elkaar leren en tips krijgen voor hoe je iets handiger kunt aanpakken behoort in een groeimindset weer tot de mogelijkheden. Als je niet bang bent om toe te geven dat jij ook niet alles weet, staat er een hele wereld aan kennis tot je beschikking. Je hoeft het alleen maar te vragen of op te zoeken. Door samen te werken en van de beschikbare personen de sterkste kanten aan te wenden, kom je samen tot grootse prestaties. Meer dan wat iedereen individueel had kunnen bereiken. Iedereen doet er zijn voordeel mee, omdat je van elkaar kunt leren.
Tot een groeimindset komen is niet zo gemakkelijk. Het is niet voldoende om tegen kinderen te zeggen dat ze met een groeimindset hun sommen moeten gaan maken. Je zult eerst een veilige omgeving moeten creëren (thuis en op school) waar het normaal is om fouten te maken, waarbij niet geoordeeld wordt en waar iedereen gerespecteerd wordt om wat hij kan én om wat hij (nog) niet kan. Pas dan is er ruimte voor een groeimindset, want o, wat is het moeilijk om vol te houden als je ziet dat je slimmer bent dan de rest en toch je best moet doen om goede cijfers te halen.

Beelddenkers hebben over het algemeen aanloopproblemen met het leren lezen en rekenen, dat geldt net zo voor hoogbegaafde beelddenkers. Die kunnen iets gemakkelijker de lesstof zelf bij elkaar puzzelen maar ze leren daarmee niet hoe hun brein leert, ze leren via aanpassen leveren wat er gevraagd wordt. Zodra ze weten hoe hun brein wel kan leren en als ze wel de juiste hoeveelheid informatie, in een passende volgorde aangeleverd krijgen, kunnen ze op hun eigen tempo en manier zich de lesstof eigen maken. Dan kunnen ze gaan groeien.

De meeste mensen hebben een mengeling van een vaste en een groeimindset, en dat is prima.
Hoog- en meer begaafde kinderen zijn niet per definitie overal goed in. Ze kunnen juist heel onhandig of vergeetachtig zijn en veel dingen over het hoofd zien. Doordat volwassenen zien dat ze cognitief wel goed meekomen, verwachten ze automatisch dat deze kinderen op andere vlakken ook wel zullen weten wat ze moeten doen. Dat is niet altijd waar. Doordat ze steeds negatieve reacties krijgen, voelen ze zich dom. Geef complimenten als ze hard gewerkt hebben en help hen bij de dingen die nog niet zo gemakkelijk gaan. Daar kunnen zij mooi aan werken naast hun extra werk. Ieder zijn eigen vaardigheden om te leren.